Στην ιστορία των πολιτισμών συνηθίζουμε να θυμόμαστε τα μεγάλα ονόματα: φιλοσόφους, μουσικούς, ζωγράφους, γλύπτες. Ωστόσο, υπάρχει και μια άλλη μορφή τέχνης, εξίσου σημαντική αλλά συχνά παραμελημένη: η λαϊκή, συλλογική δημιουργία.

Πρόκειται για έργα που δεν ανήκουν σε έναν μόνο άνθρωπο, αλλά είναι καρποί του ίδιου του λαού. Γεννιούνται από την κοινή εμπειρία, διαμορφώνονται με τον χρόνο, συμπληρώνονται και μεταμορφώνονται από γενιά σε γενιά.

Σε μια πλατεία, για παράδειγμα, κάποιος οργανοπαίκτης μπορεί να σκαρώσει δυο στίχους· άλλος να τους συμπληρώσει· κι έπειτα από χρόνια κάποιος τρίτος να τους αλλάξει. Έτσι γεννιέται το συλλογικό έργο: χωρίς υπογραφή, αλλά σφραγισμένο από την ψυχή και τον χαρακτήρα του Έθνους.

Αυτά τα συλλογικά δημιουργήματα δεν είναι απλώς τέχνη· είναι η ζωντανή μνήμη του λαού, η έκφραση της κοινής μοίρας, η απόδειξη ότι η Παράδοση ανήκει σε όλους και αποτελεί τον δεσμό που ενώνει τις γενιές.

Αυτά τα λίγα λόγια για όσους αναρωτιέστε τι ακούγατε στα πανηγύρια και γιατί τόσο αβίαστα περνούσατε καλά, χωρίς την κτηνώδη υπερ-κατανάλωση αλκοόλ ή άλλων ουσιών και γιατί επιτέλους μπορούσαν να συνυπάρξουν γονείς με παιδιά – μεγάλοι και μικροί.

Θα μείνουμε στην ουσία και δεν θα επεκταθούμε στην φυλετική άλωση των οργανοπαικτών με διάφορους υπανθρώπους ούτε για την επιλογή κάποιων, αντί για παραδοσιακά να παίξουν νεοραγιάδικα.

Σε αυτό το κλίμα καλοκαιρινής ευφορίας και υπό το γεγονός ότι, μετά από κοινή ομολογία συλλόγων και διαφόρων φορέων, οι καλοκαιρινές εορταστικές εκδηλώσεις είχαν τρομερή προσέλευση κόσμου, φαίνεται μια υποσυνείδητη στροφή στην παράδοση.

Η άποψη ότι τα πανηγύρια δεν είναι «σωστός τρόπος διασκέδασης», εκτός από ανιστόρητη είναι και μίζερη.

Δεν είναι λοιπόν «παλιομοδίτικη» διασκέδαση· είναι η ζωντανή απόδειξη ότι η παράδοσή μας δεν πέθανε, ότι η ψυχή του Έθνους ακόμη χτυπά.

Γι’ αυτό και κάθε φορά που στήνεται ένα πανηγύρι, δεν γλεντά μόνο το χωριό ή η πόλη· γλεντά ολόκληρο το Γένος.

Κι αν θέλουμε πραγματικά να έχουμε μέλλον ως λαός, οφείλουμε να κρατήσουμε τα πανηγύρια μας καθαρά, λεβέντικα και ελληνικά.